De maanlanding (1969): achtergrondverhaal

/

We schrijven het jaar 1969. Nederland wint samen met Spanje, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk het Songfestival, Jan Wolkers’ roman Turks Fruit wordt gepubliceerd, Dennis Hopper verschijnt in Easy Rider, en…de wereld is getuige van een van de imposantste gebeurtenissen van de 20e eeuw: De maanlanding – 20 juli 1969.

Wat ging er aan vooraf?

De landing op de maan in 1969 was een hoogtepunt in de zogenaamde Space Race tussen de VS en de Sovjet-Unie. Dit was niet enkel een technologisch vraagstuk. Na de Tweede Wereldoorlog ontstond er een politieke verdeling tussen het kapitalistische Westen, onder leiding van de VS, en het communistische gebied dat aangevoerd werd door de Sovjet-Unie.

Hoewel de Koude Oorlog weliswaar geen directe oorlog tussen de VS en de Sovjet-Unie kende, kwam het conflict tussen beide landen op vele gebieden tot uiting. Hierbij valt te denken aan bepaalde militaire conflicten op vreemde bodem (Korea-oorlog, Vietnam-oorlog), spionage, propaganda en technologie. Ruimtevaart was dus ook een middel om suprematie te tonen; het vereist de beste technologie en het is een ontzettend prestigieus veld om in te werken. Het is dus geen wonder dat de twee wereldmachten hier voor symbolische en ideologische suprematie streden. In oktober 1957 lanceerden de Sovjets voor het eerst een kunstmatige satelliet (Spoetnik) naar de ruimte en hadden de Amerikanen definitief geen monopolie meer op technologische hoogstandjes. Nadat een maand later ook Spoetnik 2 werd gelanceerd (met hondje Laika), spraken de Amerikanen zelfs over een ‘technologische Pearl Harbor’ en werd duidelijk dat er versneld aan het technologische ruimtevaartprogramma moest worden gewerkt. Er kwam in 1958 zelfs een speciale wet die veel investering in goed onderwijs op het gebied van wiskunde, natuurkunde en vreemde talen mogelijk maakte. Rond 1960 werkte zelfs 1/3e van de wetenschappers en ingenieurs aan de universiteiten full-time aan onderzoeken voor de overheid. In 1961 kwam nog een tegenslag, toen de Sovjet-Unie als eerste land een bemande ruimtereis liet maken met Yuri Gagarin. Het werd dus hoog tijd voor Amerikaans succes. Een volgende concrete aanwijzing voor de Amerikaanse drang om eindelijk de Sovjets af te troeven, waren de woorden van president Kennedy:

We choose to go to the moon. We choose to go to the moon in this decade and do the other things, not because they are easy, but because they are hard, because that goal will serve to organize and measure the best of our energies and skills, because that challenge is one that we are willing to accept, one we are unwilling to postpone, and one which we intend to win, and the others, too.

Helaas heeft Kennedy het zelf nooit mee kunnen maken, maar 6 jaar na zijn dood werden zijn woorden “we go to the moon” werkelijkheid.

Wat zagen we op tv?

Op 16 juli 1969 werd de Apollo 11 de ruimte ingeschoten voor de eerste bemande missie naar de maan. Aan boord waren astronauten Neil Armstrong, Buzz Aldrin en Michael Collins.

Maanlanding crew
Armstrong (L), Collins (M) en Aldrin (R)

Op 20 juli maakte de maanlander contact met het maanoppervlak. “The Eagle has landed!” Een paar uur later, midden in de Nederlandse nacht, stapte Neil Armstrong uit om als eerste mens ooit op de maan te zijn. Hij sprak daar zijn beroemde woorden: “That’s one small step for (a) man, one giant leap for mankind.”  Laten we bij deze niet vergeten dat Buzz Aldrin ook op de maan stond en zelfs “zwaartekracht kangaroe-dansjes” maakte, en dat hij dus net zo goed deel van de historie is. Evenals Michael Collins, die (zielig genoeg) in de capsule moest blijven zweven. Arme Buzz en Michael…altijd maar ondergesneeuwd worden door Neil. In hun tijd op de maan staken de astronauten ook nog de Amerikaanse vlag in de grond en bracht Armstrong een plaquette op de maanlander aan met de tekst: “We came in peace for all mankind.” Een mooie maar ironische boodschap, denkende aan de militaire conflicten die zich op aarde afspeelden.

In Nederland waren deze gebeurtenissen live te volgen op de televisie. Je moest wel een nachtbraker zijn om het te kunnen volgen, want het duurde vanwege het tijdsverschil tot diep in de nacht. Met veel besef dat er iets unieks aan de gang was, werd de gebeurtenis onafgebroken uitgezonden op televisie en radio. Televisiepresentator Henk Terlingen wist op prachtige wijze de uitzending van scherpe analyses en commentaar te voorzien en kreeg al snel de bijnaam Apollo Henkie, zeg maar de Herman de Schermman van die tijd: “Dames en heren, we zijn op de maan geland!”
In de VS werd de Apollo 11-missie uiteraard met heel veel aandacht gevolgd. Ook hier was alles live te volgen. Presentator Walter Cronkite was namens CBS de verslaggever voor het Amerikaanse volk. Cronkite was al bekend als boodschapper van president Kennedy’s dood, en stond nu dus weer voor een belangrijke gebeurtenis. Zowel als op de Nederlandse als de Amerikaanse televisie was de euforie over de prestatie goed te merken en kon je als televisiekijker zeer goed ervaren hoe bijzonder en uniek het moment was.

maanlanding buzz-aldrin-on-the-moon maanlanding
Buzz Aldrin op de maan

Wat was de impact?

De beelden van mensen die daadwerkelijk op de maan hebben gelopen, staan bij veel mensen in hun geheugen gegrift. In Nederland werd de maanlanding uitvoerig beschreven in de kranten die verschenen na de succesvolle ruimtemissie. Het feit dat er nu mensen op de maan kunnen lopen, betekende een sprong voorwaarts qua technologie en het gevoel van een nieuw, technologisch tijdperk was merkbaar. Voor de Amerikanen was de impact nog groter. Eindelijk konden ze ook een groot en zeer aansprekend succes boeken in de Space Race.

De maanlanding ontging uiteraard ook de Sovjet-Unie niet. De zoon van de toenmalige Sovjet-president Nikita Chroesjtsjov, Sergei, verklaarde later in een interview dat de maanlanding wel aandacht kreeg in de Russische pers, maar uiteraard niet in dezelfde mate. Het stond wel in de krant, een eerste maanlanding kun je tenslotte niet negeren, maar het stond in kleine artikeltjes. Bovendien gaf de bevolking er niet zo veel om, ze hadden andere problemen in hun dagelijks leven.
Los van de politieke en maatschappelijke impact die de Apollo 11-missie teweegbracht, blijft het ook voor altijd een gebeurtenis die de schoonheid van televisie als medium illustreert. Door dat kleine kastje midden in de kamer kon je als burger deze “giant leap for mankind” live ervaren. Ook bewees televisie zich als verbindende factor voor een samenleving, omdat iedereen hierover kon meepraten.

maanlanding tv

Wist je dat…

…de speelgoedastronaut Buzz Lightyear uit Toy Story vernoemd is naar Buzz Aldrin? Klik op de link om deze toffe animatiefilm te kijken!
…Aldrin weliswaar niet de eerste man op de maan was, maar wel de eerste die plaste op de maan?
…Stanley Kubrick’s 2001 A Space Odyssey  (1968) uitkwam voor de maanlanding? Dit in het achterhoofd hebbende, wordt de film nog bijzonderder. Voorlopig blijft de film nog mijlenver voor op de realiteit; Kubrick laat zijn astronauten immers naar de planeet Jupiter gaan.
…de film Moon, die ook op Netflix staat, ook zeer de moeite waard is? In deze film moet astronaut Sam Bell (Sam Rockwell) drie jaar lang in een ruimtestation op de maan de brandstof Helium-3 delven voor de aarde. Hij heeft alleen een boordcomputer (GERTY, stem Kevin Spacey) om mee te communiceren. Als Sam aan het einde van zijn drie jaar zit, begint hij zich opeens niet zo goed meer te voelen. Een film over eenzaamheid en de kracht van technologie.

Videofragmenten:

Documentaire over Henk Terlingen van KRO’s Profiel


Dit filmpje van het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid laat mooi zien hoe de Nederlandse verslaggeving rondom de maanlanding in elkaar stak.

Mooi filmpje van CBS waarin we de Amerikaanse verslaggeving van de maanlanding zien. Inclusief beelden van Kennedy’s “Go to the Moon”-speech en Walter Cronkite’s magnifieke verslaggeving. Kijk hoe patriotisme en trots in dit filmpje zichtbaar zijn! “Man on the moon!”

  • Facebook
  • Twitter
  • Google+
  • Pinterest