Hit enter after type your search item

70 jaar bevrijding Auschwitz: Films en Documentaires op Netflix

/
img

Vandaag is het precies 70 jaar geleden dat concentratie- en vernietigingskamp Auschwitz werd bevrijd door de Sovjet-troepen. Het kamp werd door de nazi’s gebruikt om hun verschrikkelijke ideologie in de praktijk te brengen; geschat wordt dat hier ruim 1,1 miljoen mensen werden omgebracht of omkwamen. Auschwitz zou in de jaren na de oorlog uitgroeien tot het symbool van de Holocaust en ging centraal staan in ontelbaar veel boeken, films, en documentaires. In dit artikel kijken we naar de films en documentaires over Auschwitz en de Holocaust die op Netflix te bekijken zijn. Wat valt er allemaal te bekijken en welke aspecten worden er in deze producties behandeld?

Historische achtergrond:

Auschwitz staat te boek als het bekendste concentratie- en vernietigingskamp die door de nazi’s waren opgezet tijdens de Tweede Wereldoorlog. Ontelbaar veel slachtoffers zijn vanuit heel Europa hier naar toegevoerd om systematisch omgebracht te worden. Het kamp werd in 1940 door de nazi’s opgezet bij het Poolse stadje Oswiecim, dat later naar het Duits vertaald werd als Auschwitz.

Het kamp bestond uit drie delen: Auschwitz I (oorspronkelijke concentratiekamp met de ‘Arbeit macht frei’ poort), Auschwitz II (Auschwitz-Birkenau, het vernietigingskamp, hier vond systematische uitroeiing plaats) en Auschwitz III (Auschwitz-Monowitz, een enorm fabriekscomplex waar gevangenen moesten werken om de Duitse wapenindustrie te kunnen leveren).

In eerste instantie werd Auschwitz gebruikt om Poolse tegenstanders van het regime gevangen te houden, maar later zouden ook andere groepen naar het kamp worden gestuurd, waaronder Joden en Roma. Het besluit op de Wannseeconferentie in ’42 betekende een definitieve aanzet tot vernietiging van deze groepen en zij zouden massaal naar Auschwitz (en andere kampen) gestuurd worden om omgebracht te worden.

Tegen het einde van 1944, wisten de nazi’s dat de aan de verliezende kant waren en dat de Sovjet-troepen mogelijk snel bij het kamp konden zijn. Het was voor hen zaak om zoveel mogelijk bewijslast van hun criminele daden uit te wissen. Ze demonteerden het kamp zoveel mogelijk en probeerden bijvoorbeeld de administratie en gaskamers te vernietigen.

Op 27 januari 1945 waren de Sovjets dan eindelijk bij het kamp aangekomen en werden de overgebleven gevangenen bevrijd. De soldaten troffen hier ongeveer 7500 tot 8000 overlevenden aan, plus nog eens 1000 lichamen die nog niet begraven waren.

bevrijding Auschwitz netflix
De bevrijding van Auschwitz op 27 januari 1945

Auschwitz en beeldvorming:

Vandaag gedenken we zogezegd de bevrijding van kamp Auschwitz. Veel mensen zullen bekende associaties hebben bij het denken aan deze plek: Het ‘Arbeit macht frei’ bord, de poort naar het kamp en de ontelbare schoenen, koffers en brillen die na de oorlog zijn bewaard. Deze symbolen maken onze beeldvorming van de Holocaust en de massamoorden concreter omdat we ze kunnen associeren met -eigenlijk- ondenkbare verschrikkingen.

Bovendien kent Auschwitz een relatief hoger percentage overlevenden dan andere vernietigingskampen als Sobibór, Belzec en Treblinka (een kamp waar bijna net zoveel slachtoffers vielen als in Auschwitz, maar waar amper overlevenden te vinden waren).

De verhalen van de overlevenden hebben een waardevolle bijdrage geleverd aan de documentatie van de vervolging van Joden, Roma, gehandicapten, homoseksuelen en politieke gevangenen. Mede daardoor hebben film- en documentairemakers veel informatie gekregen over het leven in de kampen. Hieronder vind je een aantal van deze films en documentaires.

Films over de Holocaust op Netflix:

We zullen hier een overzicht geven van de films op Netflix die de Holocaust als thema behandelen. We laten hierbij films over veldslagen of gevechten tussen de nazi’s en de geallieerden buiten beschouwing, want dit is een ander aspect van de oorlog en is in feite een subgenre binnen het genre oorlog.

Süskind (Van den Berg, 2012)
Süskind vertelt het waargebeurde verhaal van Walter Süskind, een Joodse man van Duitse afkomst die in Amsterdam woont. Tijdens de oorlog wordt hij lid van de Joodse Raad en wordt zo beheerder van de Hollandse Schouwburg. Wanneer hij merkt wat er gebeurt met de Joden die vanuit de Hollandse Schouwburg naar de kampen worden getransporteerd, besluit hij om in ieder geval zo veel mogelijk kinderen te redden van transport. Naarmate de oorlog vordert, voelt hij ook de donkere wolken die boven hemzelf en zijn vrouw en kind hangen. Süskind zou uitgroeien tot een echte verzetsheld; hij heeft naar schatting 1000 mensen weten te redden van vervolging. Een portret van een bijzondere man, langs wie we de de benauwende situatie van Joden in Nederland en het voorportaal van iets veel ergers zien. Een must-see als je meer wilt zien over de Jodenvervolging in Nederland, de dubieuze rol van de Joodse Raad en de vervolgingssystematiek van de bezetters. Met in de hoofdrollen Jeroen Spitzenberger (van o.a. Alles is LiefdeDivorce en Tirza), Karl Markovics (o.a. The Grand Budapest Hotel), Nyncke Beekhuyzen (o.a. LotteDanni Lowinski) en Katja Herbers (o.a. LoftDivorce).

bevrijding Auschwitz Suskind
Still uit Süskind (2012) – Jeroen Spitzenberger als Walter Süskind

The Reader (Daldry, 2008)
The Reader laat geen expliciete beelden of scenes zien van concentratiekampen. Toch vormt de Holocaust een belangrijk thema in deze film. We zien hoe een jonge Duitse knaap in de jaren ’50 een affaire krijgt met een oudere vrouw, gespeeld door Kate Winslet en waarvoor zij een Oscar voor Beste Actrice ontving. Michael kan bij haar zijn seksuele lust uiten en gaandeweg bouwen de twee ook nog eens een innige band met elkaar op. Jaren later is Michael een rechtenstudent en gaat hij met zijn professor (gespeeld door Bruno Ganz van Der Untergang) en medestudenten naar een rechtszaak van een groep aangeklaagde vrouwen. Zij zouden in de Tweede Wereldoorlog in Auschwitz hebben gewerkt en veel mensen de dood hebben ingejaagd. Een van hen blijkt Hannah te zijn, de oude jeugdliefde van Michael. The Reader gaat dus niet zozeer om het expliciet maken van de Holocaust zelf, maar draait meer om thema’s als schuld en het aandeel dat mensen hadden in deze processen. Persoonlijk vinden we het jammer dat er Engels wordt gesproken door Duitse personages (die moeten gewoon Duits praten vinden we, dat geeft toch een extra dimensie), maar de film snijdt wel belangrijke thematiek aan met het veroordelen van daders.

The Boy in the Striped Pyjamas (Herman, 2008)
Deze film uit 2008 laat in tegenstelling tot de andere genoemde films veel bekende beelden van een concentratiekamp als Auschwitz zien: prikkeldraden, gevangenen in gestreepte pakken, slavenarbeid, rookwolken en zieke gevangenen. Bruno is een klein jongetje en woont met zijn familie ten tijde van de oorlog vlakbij een concentratiekamp. Zijn vader is SS-officier en heeft een leidinggevende functie in het kamp. Bruno is echter zo jong dat hij hier geen besef van heeft. Het enige waar hij om geeft, is gewoon lekker buitenspelen. Op een dag trekt Bruno erop uit en komt hij bij het kamp terecht. Hier ontmoet hij een jongetje van zijn eigen leeftijd en er ontstaat een klik. Een probleem: Het jongetje zit aan de andere kant van het prikkeldraad en kan het kamp niet verlaten. Op een dag vertelt hij Bruno dat zijn vader vermist wordt. Bruno besluit dat hij zijn vriend wil helpen in de zoektocht naar zijn vader en besluit om een gat te graven en het kamp in te sluipen. In al zijn jeugdige onbezonnenheid, voorziet hij niet wat daar kan gebeuren. In deze film laat Bruno zien dat hij als jong kind de propaganda en opruiing van de nazi’s kan overstijgen en vriendschappen kan sluiten met Joden. Als jong, onbeschreven blad heeft hij een bepaalde, aandoenlijke nieuwsgierigheid, terwijl grote zus Gretel aangetrokken wordt door de nazi-ideologie. Bruno, het onschuldige kind, is in deze film misschien wel het beste te omschrijven als de metafoor voor volwassenen die niet willen zien wat voor gruwelijkheden er plaats vinden in hun nabijheid.

70 jaar Auschwitz Boy in the Striped Pyjamas Netflix
Still uit The Boy in the Striped Pyjamas (2008)

Documentaires over de Holocaust op Netflix:

Naast films, zijn er ook documentaires over de Tweede Wereldoorlog te vinden. Enkele daarvan gaan specifiek over op de Holocaust en de totstandkoming hiervan. Je kunt kijken naar:

Auschwitz: Inside the Nazi State (2005)
Een 5-delige documentaire van de BBC over Auschwitz en de Holocaust. Er wordt besproken hoe het kamp opgebouwd werd en hoe er stap voor stap naar een massamoord van ongekende schaal toegewerkt werd. Met een mix van originele opnames, interviews met overlevenden, nagespeelde scenes en animaties, ontstaat er een uitgebreid verslag dat erg tot de verbeelding spreekt. De BBC heeft op hun kenmerkende, integere wijze een zeer interessante documentaire weten te produceren die bijdraagt aan een vollediger beeld van de Holocaust. Ook draagt Inside the Nazi State  bij aan antwoorden op vragen als ‘hoe?’ en ‘waarom?’. Een ander pluspunt: De nazi’s praten Duits! Al met al…zware kost, maar heel informatief.

De Tweede Wereldoorlog in Kleur: Seizoen 1, aflevering 10 ‘Closing the Ring’ (2009)
Nog een prachtige documentairereeks op Netflix! De Tweede Wereldoorlog in Kleur is een 13-delige docu-reeks waarbij, de naam zegt het al, de beelden met computertechnieken zijn ingekleurd. Zo zie je beelden uit de oorlog zoals je ze nog niet eerder zag. Hoewel we allemaal gewend zijn om zulke beelden in zwart-wit te kijken, geeft dit ook weer een aparte dimensie aan de documentatie van dit onderwerp. Het geeft een gevoel alsof het maar 30 jaar geleden is in plaats van 70 jaar. Veel afleveringen van deze serie gaan over militaire tactieken en veldslagen, maar aflevering 10 gaat specifieker in op de Holocaust.

Tweede Wereldoorlog in kleur
Still uit De Tweede Wereldoorlog in kleur (2009)

Inside the Nazi Hunters (2010)
We gaan een beetje in herhaling vallen, maar ook deze reeks is erg interessant om te kijken. De serie focust elke aflevering op een andere nazi-kopstuk en geeft een biografie en een overzicht van zijn misdaden, waardoor je ook hun aandeel in de Holocaust ziet. Daarna volgt het verhaal van de jacht op deze nazi’s. Bekende namen als Eichmann, Bormann, Himmler en Mengele passeren de revue. Wat is er met hen gebeurd? Wij vonden vooral aflevering 8 ‘De Joodse Avengers’ erg interessant, omdat het verhaal van deze op wraak gezinde Joden erg doet denken aan Quentin Tarentino’s 
Inglourious Basterds. Heel fascinerend en ‘spannend’ (als je dat woord al kunt gebruiken in deze context). Nog zo’n ‘spannende’ aflevering is afl. 10 met de jacht op Eichmann, die Israëlische spionnen van de Mossad helemaal naar Argentinië bracht om hem te pakken. Het proces dat in 1961 tegen Eichmann zou volgen, zou het bekendste nazi-proces uit de geschiedenis worden. Vele journalisten deden verslag van het proces en één van de bekendste hiervan was filosofe Hannah Arendt; zij verwonderde zich dat Eichmann maar een doodnormaal, sullige man was en kwam tot de conclusie dat het kwaad banaler is dan gedacht. Mocht je hierin geïnteresseerd zijn, kun je haar boek De Banaliteit van het Kwaad lezen.

Hitler: The Rise of Evil (2003)
Een soort documentaire in de vorm van een mini-serie. Het laat de opkomst van Hitler zien en daarmee ook het nationaal-socialisme en uiteindelijk de beruchte ‘Endlösung der Judenfrage’. Interessant om te kijken wanneer je je afvraagt wat Hitler heeft bewogen om zijn ideologie uit te dragen. Ook leuk om te weten is dat Hitler in deze serie uitstekend Engels spreekt en dat we hem eerder hebben gespot in Trainspotting! Hoe dan ook, deze mini-serie kijkt prima weg door de verhalende vorm die het heeft en door de fascinerende transformatie die de dictator heeft meegemaakt. Mocht je meer willen zien over Hitler in zijn laatste dagen, dan blijft Der Untergang natuurlijk een goede kijktip. Hitler wordt gespeeld door Bruno Ganz dus, die we al eerder noemden bij The Reader.


Verdere kijktips
:

Op Netflix staat er dus een behoorlijke hoeveelheid aan kijkminuten over de Tweede Wereldoorlog en in het bijzonder de Holocaust. Buiten Netflix om zijn er natuurlijk ook nog veel films en documentaires te vinden over dit onderwerp:

Schindler’s List (Spielberg, 1993)
Spielberg maakte met Schindler’s List een heftige film over de vervolging van Poolse Joden, de ghetto’s, de kampen en de heldendaad van ondernemer Oscar Schindler. Deze -intussen wel- klassieker won in 1994 maar liefst 4 Oscar, waaronder die voor Beste Film. De sterke cinematografie zorgt voor een ingrijpende benadering van de situatie van de Joden; hun benarde situatie wordt met angst en verdriet onderstreept en als kijker wordt je echt bij de strot gepakt.

Schindlers List
Still uit Schindler’s List (1993) – Het meisje met de rode jas.

La vita è bella (Benigni, 1997)
Een door critici zeer gewaardeerde film (o.a. Oscar voor Beste Buitenlandse Film) over een Italiaanse vader en zijn jonge zoontje die in een concentratiekamp terechtkomen. Om zijn zoon de verschrikkingen van de oorlog zoveel mogelijk te besparen, verzint hij dat het leven in het kamp eigenlijk een groot spel is en dat ze zich aan de regels moeten houden om te winnen. Absoluut een bijzondere film in dit genre. Om een indruk van La vita è bella te krijgen, kun je het volgende fragment bekijken:

Anne Frank: The Whole Story (Dornhelm, 2001)
Dit is een biografische film over het leven van het bekendste gezicht van de Holocaust: Anne Frank. De film baseert zich volledig op de biografie van Anne, geschreven door de Duitse Melissa Müller, en laat ook het leven van Anne zien nadat zij met haar familie is verraden van haar onderduikadres. Ook in deze film is Engels (helaas) de voertaal, maar dat neemt niet weg dat het een indrukwekkend verhaal blijft. We zien ook onder andere Ben Kingsley in de cast als vader van Anne; hij speelt overigens ook in het eerder genoemde Schindler’s List. Verder is ook Cees Geel van o.a. Simon (te zien op Netflix) te zien.

De Oorlog en 13 in de Oorlog (NPS, 2009)
In 2009 kwam de NPS met een mooie documentaire-reeks over de Tweede Wereldoorlog. NOS-nieuwsanker Rob Trip heeft deze afleveringen gepresenteerd. Hierin worden veel aspecten van de oorlog benoemd, vanaf de bezetting in 1940, tot aan de capitulatie in 1945. Ook thema’s als de oorlog in het Aziatische gebied en de hongerwinter komen aan bod en dat maakt het een mooie, complete serie. Aflevering 5 van deze serie gaat heel specifiek in op de Jodenvervolging in Nederland, en het lot van de Joden in Oost-Europa. Absoluut een aanrader vanwege de Nederlandse context als invalshoek en de interessante materialen die in De Oorlog gebruikt worden. Overigens is er ook een juniorenversie van deze serie gemaakt, genaamd 13 in de Oorlog. In deze versie worden dezelfde thema’s behandeld maar met meer focus op en aandacht voor kinderen in de oorlog. De Oorlog is hier te zien en 13 in de Oorlog hier.

In Europa (VPRO, 2007)
Als laatste kijktip geven we nog een hele mooie documentaire-serie van de Publieke Omroep mee. Geert Mak had al eerder het boek geschreven waarin hij een lange treinreis door Europa maakt en hierbij de geschiedenis van ons continent in de 20e eeuw vertelt. In 2007 kwam hier een televisieversie van en werden er 35 mooie afleveringen geproduceerd. Uiteraard kan de Jodenvervolging niet ontbreken. In de afleveringen ‘1942 – Duitsland’ en ‘1946 – Israel & Europa’ komt dit onderwerp aan bod en deze kun je hier bekijken.

Zo, dat was een hele lijst zeg. Hier kun je voorlopig wel mee voort, maar mocht je nog meer informatie over dit onderwerp willen hebben, dan kun je de volgende site’s bezoeken:

Update 4 mei 2015:

Inmiddels hebben we niet alleen de 70-jarige bevrijding van Auschwitz gehad, maar ook van Nederland. Hier vind je een overzicht met films en series die de oorlog voornamelijk vanuit militair oogpunt benaderen.

Site’s:
Het Nederlandse Auschwitz-comite, over de jaarlijkse herdenking van Auschwitz, plus informatie over de Holocaust
Internationale site van Auschwitz, met heel veel informatie over de kampen, daders en slachtoffers
Yad Vashem, publiceert ook veel informatie over slachtoffers
Joods Monument is een digitaal monument, waarbij elk klein streepje een Nederlands slachtoffer representeert. Je kunt hierop klikken voor meer informatie over deze personen. Erg indrukwekkend, want er zijn zó veel streepjes te vinden die staan voor verwoeste families.

Leave a Comment

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

This div height required for enabling the sticky sidebar
Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views :